Lan honen goiburua fikzio alegoriko gisa interpreta zitekeen, iraintzeko asmoz, baina, benetan, ez da hori nire asmoa. Beste gauza bat da herrialde baten segurtasuna helburu duen halako gai bat aztertzeko asmoak –bere konplexutasun guztiekin– hainbat interpretazio egiteko aukera eta bidea ematen duela.
Gaia ardatz hartuta, eta Ertzaintzaren esku-hartze ugarien aurrean, zalantzan jartzeaz gain, gizartearen gaitzespenerako arrazoi iraunkorrak baitira. Uste dut, oreka demokratikoa, askatasuna-hertsadura, hausten duen filosofiari erantzuten diotela.
Horregatik, Ertzaintzak publikoki azaltzen duen egoera –nire ikuspegitik aztertzea– kontu handiz aztertu beharrekoa da, duen garrantzia eta seriotasuna direla eta; izan ere, errepikakorra eta larria izanik, terminologia-oztoporik gabe aztertu behar da.
Nire ustez, gertakari bat garatzeak, hau liskarra denean, baita Ertzaintzak bere kideen artekoa ere, beti, gizartean eragin emozional handia eta hedabideetan tratamendu zabala eta askotarikoa izaten du. Nire ustez, nahikoa arrazoi izan beharko litzateke iritzi publikoari galdera bat helarazteko: zer da Euskal Polizia integrala? zer da Ertzaintza?
Uste dut, asko ez daudela aurreko paragrafoan egindako galderari erantzuteko moduan; izan ere, polizia beti izan da "erakunde" opakoa, hagitz korporatibista, eta, Bingen Zupiria polizia-kidegoko arduradun nagusiaren azalpenetik, justifikaziotik, ondorioztatzen den bezala, ukiezina ere bai.
Agian, batzuen eta besteen artean, lortuko dugu Ertzaintza deitzen den funtzio-lanbide-antolaketaren "sinbiosi" hori iritzi publikoaren aurrean argi eta garbi erakustea.
Poliziaren profesionalizazioari buruzko alderdi interesgarri bat botere publikoen jarduera bera da, ordena mantentzeko polizia-kidegoak osatzen dituzten agintaritza-agenteen beraien jarduera. Eta hori horrela da, zeren ustez demokratikoa den gizarte batean, gizarte konplexu ororen berezko gatazken aurrean ordenari eustea gizarte-indarren arteko oreka eta konponbiderako "bideak ezartzea" bezala ulertu beharko litzateke.
Parte garen gizarte honetako edozein kidek, emakume zein gizon, bere ikuspegitik eta egoeratik, Euskal Polizia Integrala funtsean zer den aztertzeko prest egon beharko luke. Horretarako, "jakintsuagoa" eta dokumentatuagoa irudi lezake, poliziaren garapena, jarduera, ezartzen dituzten oinarri ezberdinak erabiltzea, baina nahiago dut horretatik eratortzen diren ondorioen alde egitea.
Gonbidatzen ditut, beren irakurketarekin ohoratzen nautenak, hurrengo paragrafoei buruz gogoeta egitera. Herritar ertain baten ikuspuntutik, uste dut onargarria dela esatea poliziaren "inteligentziak", are gehiago eredu integral gisa definitzen bada, informazioa aukeratu beharko lukeela bere funtzioen lehentasunezko tresna gisa. Funtzio horien oinarria, funtsean, arazoa edo gatazka “saihestea” izan behar da, arazoari aurrea hartzea, informazioaren garapenean oinarrituta. Hori saihesteko gai ez denean bakarrik jo beharko litzateke "konponbidera", eta horrek ezinbestean esan nahi du hertsadura, errepresioa.
Horregatik, ezin da ulertu polizia-erakundeak zuzentzen eta kontrolatzen dituztenek, "beren lanbidearen jardunean", askatasuna-mugak binomioaren beharrezko oreka haustea, "beren" boterea neurriz kanpo erabiliz. Hori diot, argi geratu delako, erabiltzen duten indarraren neurrigabekeriaz gain, defendatzen eta babesten dutela diotenen "besteren interesen" mesedetan egiten duten erabilgarritasun zalantzagarria.
Ulertzen dut boterea "bere sustraietan" hainbat posiziotan eta posizioetatik agertzen dela, baina boterea, bere sinplifikazio argi eta naturalenean, norberak inposatzeko gai dela uste duenean agertzen da, eta bere baldintzak ezartzen ditu, ezartzen zaionari kontuan hartu beharrik gabe.
Botereak –nola ez– gabeziak ere baditu, nabarmenetako bat inertzia da, inertziek ez baitute beti ondorio onuragarririk sortzen. Horregatik, egungoa bezalako egoeretan, nagusitasuna hainbestekoa ez denean, boterea onartzera behartuta dago, baita interdependentziak sortzera ere. Izan ere, boterea edukita ere, ez dago eskakizunak formulatzeko moduan.
Izan ere, batzuek garapen demokratikoa deitzen dioten "joko" hori ez da jarrera-aldaketa bat, boterearen beraren ahuleziaren ondorio; izan ere, hori indartzeko asmoz hertsadurara joz gero, lankidetzari uko egitea gerta liteke, eta hori gertatzen ari da. Horrek ez luke ustekaberik ekarriko, askoz ere gauza serioagoa baizik; "botere hierarkikoaren" eredua alde batera uztea.
Laburbilduz, "botere hierarkikoaren" eredua –non goitik behera administratzen den– eta bere ahultasuna kontuan hartuta, menpekotasunak sortzeko premia larrian aurkitzen da, eta beti saiatzen da "botere dialektikoaren" ariketa saihesten edo akitzen, boterean dagoen bere ahultasun nabaria konmutatzen saiatuz. Eta ez bakarrik eremu horretan eroso ez dagoelako, baizik eta ezagutzen ez duelako.
Denboran metatutako eskarmentuak ondorio batera garamatza argi eta garbi; "boterearen muinetik" sortzen diren bektore guztiak, egitura instituzional sozio-politikotik hasi eta polizia-eredura eta haren kudeaketara arte, nukleo beraren zuzeneko erantzukizuna dira. Nukleo horri "beti" eskatu behar zaio bitartekaritza, tolerantzia errespetuarekin nahastu gabe. Izan ere, horrela ez bada, parte hartzerik eta errespeturik ez badago, boterea indarkeriarekin lotzen da ezinbestean. Eta indarkeria horrek uste demokratiko eskasa adierazten du.
Lan asko dago egiteko.
Josu Iraeta, idazlea
