1999an Urmendi Oiartzungo Udal haur-eskola sortu zen, prozesu herritar neketsu, konplexu eta luze baten ondoren. Asmoa zen herrian zeuden hezkuntza proiektuak batzea, kalitatezko hezkuntza eredu komunitario bateraturantz. Hori horrela, hezkuntza egitasmo berrira batu ziren bi haur-eskola pribatu, udal haur-eskola eta Haurtzaro Ikastola; eta, elkarrekin, Urmendi Udal haur-eskola eratu zuten.
Orain arte, eta gaur egun, Eusko Jaurlaritza haur-eskolaren finantzaketaren heren batez arduratzen da, gutxi gorabehera; gainerakoaz, udala, bistan den bezala. Bada, 2024ko azaroan Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen Udal haur-eskolak finantzatzeari utziko diola, eta aukera erreal bakarra haur-eskola horiek “Haurreskolak Partzuergoa” Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren sarera igarotzea izango dela. Gainerakoan, udalak finantzaketa oso-osorik bere gain hartu beharko luke, jakitun udal aurrekontuak, besterik gabe, ezin diola aurre egin dirutza horri.
Akaso, zeure buruari galdetzen ariko zara hezkuntza kalitatearen ikuspegitik galera ote den Urmendi hezkuntza sare publiko zentralizatuaren parte izatea. Edo, justuena ote den EAEko hezkuntza eskaintza guztia “berdintzea” lehen haurtzaroko 0-2 etapan. Pentsamendua zorrozten bazoaz, Hezkuntza Sailaren egiazko motibazioa zein izan daitekeen izango duzu pentsamendugai. Beharbada, ekonomikoki Eusko Jaurlaritzaren mende “osoki” egotea (ez gara korporazio handien botereaz jardungo lerro laburrotan) publikoagoa dela deritzozu, auskalo...
Hezkuntza eredu publiko-komunitarioaren kimu gisa, ez al du Urmendik etorkizunik EAEko hezkuntza esparruan? Eta jendarte moduan, zeren alde borrokatuko gara ez bada behinena den kalitatezko egitura sozial eta herritar honen alde?
“Urmendi beti herri, 0-3 bizirik” plataforma osatzen dugun herritarrontzat herriko haur-eskola ondare pedagogiko eta kultural ezin baliotsuagoa da, 27 urte luzez herriko ezaugarri eta beharren arabera eraiki eta egokitzen joan dena. Eta ondare da baita euskal hezkuntza panorama orokorrari begira ere; izan ere, Euskal Herrian ez da beste haur-eskolarik kudeaketa eredu hau duenik, eta Euskal Autonomia Erkidegoan, berriz, 0-3 adin tarteko haurrak artatzen dituen haur-eskola bakanetakoa eta azkenetakoa da: Haur Hezkuntzako urrezko lehenengo zikloa osoki errespetatzen duena, kalitate pedagogiko miresgarria eskainiz, gainera.
Eta bai, zuk ere akaso galdetuko diozu zeure buruari zergatik igaro ziren hezkuntza sare publiko zentralizatuko haur-eskolak 0-3 adina barnebiltzetik 0-2ko haurrak soilik hartzera. Arrazoiak ekonomikoak diren? Guri ez zaigu beste argudiorik bururatzen. Nafarroa eta Kataluniako hezkuntza eta jendarte eragile askok, esaterako, aktiboki erresistitzen jarraitzen dute neurri antipedagogiko honen aurrean.
KM0 instituzio publikoak (udalak) kudeatzen duenez proiektua, ekipo pedagogikoak egonkortasun eta kohesio askoz ere handiagoak ditu Haurreskolak Partzuergoko sareko haur-eskola gehienekin alderatuz gero. Horrek neurtu ezin diren onurak eskaintzen dizkio kalitate pedagogikoari, hezitzaileen proiektuarekiko ezagutza eta atxikimenduari, herri-eraikuntzako beste alorretan proiektu bezala aktiboki egiten duten ekarpenari, hezkuntza prebentzioari, herriko euskara eta kultura zabaltzeari nahiz herrian ongizate mailan egiten duten lanari. Ezaugarri eta osagai horiek guztiek egiten dute hezkuntza adituek Urmendi Euskal Herriko altxor pedagogikoen artean kokatzea.
Oiartzunen esperantza ereiten duen proiektua dela ere badiogu. Idealizatu gabe, baina egiari fidel, haur-eskola eredugarria da zentzu askotan. Proiektuaren logikaren eta jardunaren erdigunean haurrak, familiak eta hezitzaileak jartzeko hautu politikoa dute egina (zerbitzu publikoen alorrean ere tamalez ohikoa ez dena), prozesuak eta bizitzak zaintzeko apustua eginez eguneroko ekintza xumeenaren gauzatzetik, funtzionamenduari lotutako bestelako egiturazko erabakietaraino. Sukalde propioa du eraikinak, baita unean uneko lanketetan formatutako sukaldari taldea ere, zeinak, egunero-egunero, su txikian, tokiko janaria (eta ahal dela ekologikoa) kozinatzen duen, abegitsu eta goxo.
Komunitatea eraikitzen duela esan beharrik ez dago, herrian bizi garen askotariko familien babesgune baita: behar dugunean emozionalki akonpainatuz eta heziketa praktiketan ahaldunduz. Ez dugu uste inork kontrakoa esango duenik herrian: Urmendi konfiantzazko espazio segurua da guztiontzat, eta etengabeko gogoetaren bitartez gertuko eta profesional jarduteko bideak urratu, ibili eta igarotzen ditu.
Hona artekoak esanda, galdera bat, galdera handi bat geratzen zaigu plataformako kideoi gure eskuen artean, dardarti. Esperantza eta etsipena batzen dituen puxika itxurako galdera da, kezkaz eta tristuraz hazten doana: Eta orain, zer? Ez al dago, benetan, borondate politikorik bestelako eszenatoki batzuk arakatzeko? Hezkuntza eredu publiko-komunitarioaren kimu gisa, ez al du Urmendik etorkizunik EAEko hezkuntza esparruan? Eta jendarte moduan, zeren alde borrokatuko gara ez bada behinena den kalitatezko egitura sozial eta herritar honen alde?
Eta gero, hegazkinez (edo AHTan) joango gara eredu pedagogiko inspiratzaileen bila...
Joana Aurrekoetxea Arratibel, Joseba Lertxundi Korta eta Oihane Uitzi Abarquero
Urmendi 0-3 bizirik plataformako kideak
