Baigorriko libertimendua
Partaideak: Herriko gazteak: bertsolari, zapurrak, zirtzilak, dantzariak eta musikariak.
Non: Baigorriko frontoian (Nafarroa-Beherea).
Noiz: martxoaren 1ean.
------------------------
Kotxea gelditu digute aurpegia beltz, makilak eskuan, arropa hautsiak eta oihuak baino ez darabilten lauzpabost gaztek. Zirtzilak dira eta haien jarrerak argi dio: gupidarik gabe datoz neguan gordetakoak askatzera.
Libertimenduak inauteri aldian loratzen diren artelanak dira. Dantza, bertsoa eta antzerkia nahasten dituzte, baita bazterrak ere: neguari agurra eta udaberriari ongi etorria egiteaz gain, kritika soziala baitute ardatz. Protagonista guztiak, herriari buelta eman ostean, frontoira iritsi dira. Zapurrek espazioa markatu dute, musikariek eserlekuak okupatu, bertsolariek eskuak poltsikoan sartu eta zirtzilak ezkutatu egin dira. Egitura errazeko emanaldia da: dantzari eta musikariak udaberriaren sinbologia azaleratu dute; zirtzilek neguaren erresistentzia, iluntasuna eta hotza; eta bertsolariek oreka, guztia behatu eta komentatu dutenez. Hurrenkera horretan hainbat eta hainbat itzuli egin dituzte eta ikuslegoa adi eta gustura mantendu da. Bitxikeria gisa, ez dut ikusleen artean mugikorrik ikusi bi ordu pasatxoan: ez begirada makur bat, ezta grabatzeko ateratakoak ere. Ulertuko duzue, beraz, zein erakargarria den libertimendua eta bide batez, zein ongi dagoen inguru honetako jendea hezia espazio eszenikoetara.
Osotasuna ulertzeko atal bakoitza beharrezkoa bada ere, ezin nau gehiago limurtu zirtzilen paperak. Ekitaldiaren ardatz dramatikoa dira, gatazkaren ahotsa. Diskurtsoa beraiek darabilte: urtean gertatutakoak kontatu, exajeratu, imitatu eta eraldatzen dituzte. Hainbat eta hainbat gai eta gertakariri buruz hitz egiten dute satiraz, burlaz eta egiazki. Aurtengoan folkloreaz, euskaraz, euskaldun izaeraz, zezenketez, matxismoaz, burokraziaz, lan esplotazioaz, osasungintzaz, faxismoaz, gerraz eta soldaduskaz, besteak beste. Umoretik eta ganoraz. Berdin zaie gerlariarena antzeztu, Alex Sarduirena, erraldoiarena, alkatearena, haur jaio berriarena, joaldunarena edo joarearena. Jantzita daramatzaten trapu zaharrei kasko, pardel, zakil edo pinpirinak jarrita erraz aldatzen dira batetik bestera, eta publikoak aisa ulertzen du nor den hitz egiten ari dena eta zertan ari den. Zatarrak, zikinak, gupidagabeak, lotsagabeak, kontrolaezinak eta basatiak dira. Tuntun papera egiten dute, baina plaza hartu eta egiak kontatzen dituzte zinez. Arauak ertzeraino hausteko baimena dute gaur, herri xehearen ahotsa zabaltzeko asmoa eta boterea jartzekoa jomugan, ez pertsonaren morala.
Lan handiko emankizuna dela dirudi. 50 lagun baino gehiago dira parte hartzaileak: hamabost bat zirtzilak, 30 dantzariak, zortzi bat musikariak, lau zapur eta bi bertsolari. Urte osoko lana dela esatera ausartuko naiz eta ez da erraza kaosa irudikatu nahi duen orden bat antolatzea. Eta hori guztia era kolektiboan pentsatua eta sortua, idatzia eta antzeztua. Eta euskaraz, euskara tresna gisa ulertuta eta ez aldarri. Martxoaren 1arekin esnatu dute aurten hartza, eta bertsolariek amaieran kantatu gisan ” gonbitea luzatu dute. UA!
