Don’t Look Up pelikula satirikoan, Kate Dibiasky (Jennifer Lawrence) eta Randall Mindy (Leonardo Di Caprio) zientzialariek sei hilabete barru gure planeta zuzenean kolpatuko duen kometa bat antzematen dute, planeta suntsitzeko adinako tamaina duena. Etxe Zuriak haien argudioei entzungor egin ostean, hainbat telebista katetan elkarrizketak eskaintzen dituzte gobernua presionatzeko, baina usteak ustel, zorotzat eta katastrofistatzat hartzen dituzte. Ez naiz oso spoiler zalea, baina ez diogu burmuinari asko eragin behar pelikularen nondik norakoak aurreikusteko. Dibiaskyk eta Mindyk epe laburreko interes politiko eta ekonomikoei aurre egin beharko diete, baita gizartean gero eta errotuago dauden negazionisten eta konspirazionisten diskurtsoei ere. Azkenean, planeta eta gizateriaren etorkizuna, arma nuklearren bitartez kometa kolpatu eta desbideratzeko gaitasuna duen enpresa pribatu baten eskuetan gelditzen da. Pentsa genezake enpresaren helburua gizartea salbatzea dela, baina nola ez, gizateriaren etorkizuna bere eskuetan izan arren, azken uneraino helburua mozkinak maximizatzea izango da, kometak izan ditzakeen mineral baliogarriak ateratzeko helburua lehenetsita.
Pelikula eta telesailen harira, Black Mirror ere aipatu behar dut. Charlie Brooker telesailaren zuzendariaren esanetan, errealitate teknologiko eta politikoa telesaila bera baino distopikoagoa bihurtu da. Horrez gain, haren hitzetan, satira teknologiko bat idazteak “denak Black Mirror dirudienean” ez du zentzu handirik. Ezer gutxi gehitu dakioke horri.
Pelikulari helduz, logelan dauzkagun zenbait elefanteren inguruko satira horrek, espezie gisa sortu ditugun arazo globalei aurre egiteko gure ezgaitasuna aurpegiratzen digu. Agerian uzten ditu sare sozialek eta komunikabideek zaintza-kapitalismoaren baitan duten boterea, bitartekoa mezua bera baino indartsuagoa izanik. Krisi eko-sozialaren eraginak minimizatzeko (jada beranduegi baita hura gelditzeko), datuek, neurketek eta analisi sakonek, naturarekin dugun harremana eta Mendebaldeko gizartearen etengabeko hazkundearen mitoa ahal bezain laster irauli behar ditugula dioten arren, algoritmoek eta scroll infinituak sortutako mundu distopikoak lurrera kopetilun begiratzera garamatzate. Don’t Look Up pelikulak baditu eztabaidagai izan daitezkeen elementuak, besteak beste, gizateriaren arazoak kanporatu eta kometa itxura emateak, planetak eta gizarteak dituen arazoen gaineko ardura ken diezaguke. Zoritxarrez, egoera are latzagoa da, kometak guk geuk sortu ditugu, zerurantz jaurti eta orain gure gainera datoz.
Ez dezagun ahaztu, hor nonbait, gure denbora eta arreta lapurtu eta monetizatzeko metodoak diseinatzen ingeniari-taldeak dabiltzala
Don’t Look Up eta Black Mirror bezalako produkzioek kritika eta kontzientziazioa helburu duten arren, argi dago ez dituztela helburu horiek betetzen. Pelikula 500 milioi pertsona inguruk ikusi omen dute, telesaila beste hainbestek. Ikusi bitartean, ziur nago askorengan beldurra eta sugar iraultzaile txiki bat piztu izan direla. Berdina esan dezakegu V for Vendetta pelikularen inguruan, jada askok Erdi Aroan kokatuko dutena, just in time bizitzaren ondorioak, zer egingo diogu ba. Hurrengo egunean, ordea, zortzi ordutan zehar lan egin beharko dugu, eta batez beste bizpahiru ordu emango ditugu sare sozialetan muturrak sartuta. Emaitza bestelakoa da; faxismoaren eta inperialismoaren goratzea, zientzia eta teknologiarekiko fede eta miresmen irrazionala eta koktel horrek guztiak errotzen duen logika gero eta onartuagoa: transhumanismoa. Hala ere, bada harritzen nauen zerbait: jakintza zientifikoarekiko sinesmen selektiboa. Datu enpiriko eta proiekzio ezberdinek baliabide finituak infinituki ustiatu ezin ditugula dioten arren, inongo oinarri zientifikorik gabe zalantzan jartzen dira (lurra laua da, errespetatu ezazu nire iritzia!) edo zuzenean entzungor egiten zaie, paradoxikoa.
Erantzuleak gu geu gara, hein batean. Baina ez dezagun ahaztu, hor nonbait, gure denbora eta arreta lapurtu eta monetizatzeko metodoak diseinatzen ingeniari-taldeak dabiltzala. Mendekotasun-mekanismoak sortzeagatik damutu eta Silicon Valley utzi dutenen testigantzak irakurtzea besterik ez dugu: Google-ko Tristan Harris-ena, scroll infinitua sortu zuen Aza Raskin-ena edota like botoiaren sortzaile izan zen Justin Rosenstein-ena, besteak beste. Metodo horien bitartez, algoritmoak egunero bizpahiru orduz pentsamoldea aldaraziko digun edukia erakusten digu, tantaz tanta. Edota, zuzenean, edukirik gabeko edukiontzia erakusten digu, norbaitek bere eguneroko bizitzan egiten duena edo erosi duen azken produktua irensten dugularik.
Arazoa ez da zer egin ez dakigula, bizi garen sistema herdoilduak diseinatu zen bezala funtzionatzen duela baizik, egiteko denborarik izan ez dezagun. Hierarkien, etengabeko hazkundearen eta azelerazioaren inguruan antolatutako gizarte batek ezin ditu bere gain hartu muga ekologikoak, ezta horiek ulertzeko beharrezko denbora ere. Horregatik, esan daiteke, naturaren suntsiketa eta denbora/arretaren lapurreta prozesu beraren parte direla. Orain arte esandako guztiarekin ez dut ezer berririk asmatu, eta ez nuke nahi azken hamarkadetan testu eta ahots ezberdinen bitartez ohartarazia izan den zerbaiten aurkitzaile gisa agertu nahi. Benetan berria ez da nik diodana, baizik eta jakin arren ezer egin gabe jarraitzea.
Borroka dezagun gure denbora berreskuratzeko, eta kate horrek beste asko askatuko ditu: natura miresteko, kolektiboki antolatzeko, eztabaidatzeko, elkar-entzuteko eta sentitzeko. Azken finean, bizitza berreskuratzeko eta beste mundu bat imajinatzeko aukera emango digu. Eta orduan bai, pelikula, telesail edo irakurritako libururen baten irakaspenak (irakurtzeko denbora izango baitugu!) barnean sentitu eta finkatzeko aukera izango dugu. Orduan hasiko da benetako iraultza. Itxaropena da hurrengo geltokia (Manu Chao), nagusi den aldartearen sumisioaren aurka, lore bitxi bat bide bazterretan hazten baita (Biznaga).
Gontzal Lopez Ruiz
