Derryko pub bat, Igande Odoltsuko auzunetik bost minutura. 26 urteko gazte baten ahotan entzuna da hurrengo hau –transkripzioa ez da guztiz zehatza, gitarra-jolearen orroek eta Guinnessak gaztearen ahotan eragindako labainkadek atondutakoa baino–: “Ez duzue hau entzun nahi, baina gatazkak hemen jada ez du inolako zentzurik, 1970eko urteetako berbekin hitz egiten dute; gu jada ez gara hori. Etnikotasunak banatzen gaitu, ez zapalkuntzak: gu ez gaude zapalduta”. Lehen esaldi horrek bueltarazi zuen bertan oporretan zegoen euskaldun baten baino gehiagoren burua, adierazpenaren zorrotzak testuinguru politikoaren anbiguotasuna areagotzen zuelakoan-edo. Garai post-modernoetako adierazpen kutsua zuen gazte harenak. Familia errepublikar sutsu batean jaioa, gatazkaren gordinak ardaztu zuen bere bizitza; eta atmosfera itogarri horretan hezia, handik alde egitea eta berak antzemandako mugez haragoko aldarriak egitea beste ortzimugarik ezin kausitu. Baina gehiago zekarren barnean mutikoak.
Elkarbizitza. Hitz magiko eta absolutu hura atera zuen, unionisten eta nazionalisten segregazioa herrialdearen –Ipar Irlandaren, ez Irlanda bateratuaren– kalterako zela, eta hori deuseztatu barik, aurrera egin ezinean geratuko zela herrialdea. Hitza magikoa eta absolutua da, behin berba hori aterata ukaezina baita argudioa; eta ahotan erabili duenari ere ezin arrazoia kendu. Elkarrizketa puntu horretara iritsita, eta oraingo ikuspegitik, zalantza zantzuren bat beharko luke bere elkarrizketa kideak, baina bertako giroak-edo eramanda, bere horretan jarraitu zuen euskaldunaren eta irlandarraren arteko elkarrizketak. Gero herria zaintzeaz hasi zen irlandarra, termino korapilatsuetan korapilatsuena. Eta orduan jaurti zuen bonba: “Guk bertako poliziak behar ditugu, komunitatekoak direnak; bestela, unionistak etortzen dira guregana, gorroto gaituztenak, eta horrela ezin komunitatea egin”. Elkarbizitza eta komunitatea. Bi termino zalantzati, korapilatsu eta era berean eztabaidagai eta eztabaidaezin.
Abesti errebeldeak Pazko Iganderako daude gordeta Ipar Irlandan, bestela unionistekin ezin elkarbizitzarik lortu, eta beraz, irakurle, imajinatu hau: Coldplayren musika gitarra-jolearen soka eta ahots-kordetan, dozena bat gizonen berbaroa, eta alboan errepublikar ohi hura musikaren gainetik berbaz, bere barrenak husten. Orduan aitortu zion euskaldunari berak militarra izan nahi zuela, huraxe zuela lanbide desiratu; ez dago zehaztu beharrik zein armadatan eman nahi zuen izena. Eta orduan hasi zen euskalduna bere kabalak egiten eta zer galdetuko eta: “Irlanderarik ba al dakizu?”, eta hark erantzun: “Ez, ezta nahi ere”.
Eta orduan jausi ziren anbiguotasun eta abstrakzio denak, deuseztatu ziren absolututasunak, eta euskaldun motelak ulertu zuen parean zuena, etxean dituen bertsuak direlako. Elkarbizitza eta komunitatea eskatzen zituen horietakoa zela ulertu zuen, baina bi kontzeptu labainkor horiek hizkuntza eta kultura gutxituetakoei bakarrik direla aplikagarriak ulertzen dutenak; elkarbizitza eta euskara denontzat eskatzen dutenak, baina antzinako erara: batzuk kalean eta besteak etxean. Euskara eta euskal kultura ez omen dira politizatu behar, elkarbizitza termino guztiz apolitikoaren izenean: Ipar Irlandan eta Euskal Herrian kutsu bertsua dute elkarbizitza zaleek.
