Pilarrek eta Borja Marik hiru seme-alaba dauzkate: Nicolas, Carmen eta Damian. Lehenengoak 18 urte bete berri ditu, alabak 11, eta txikia 7 egitekotan dabil. Hirurek ikastetxe bera partekatu dute txiki-txikitatik, Haur Hezkuntzatik Batxilergora arte. Familiaren kide guztien izenak eta ezaugarriak fikziozkoak badira ere, Bilbo inguruko gizarte sektore baten isla dira. Sektore horren beste ohitura batzuk ere aipatu daitezke... A eta B ereduko itunpeko ikastetxeen erabilera, bizileku pribilegiatuak (Bilboko erdigunea, urbanizazioak...), seme-alaben jarduera elitistak (squasha, paddlea, waterpoloa, hipika...). Bestalde, komunikabideen kontsumoari dagokionez, edozein telebista ikusten dute, ETBko kateak izan ezik (ETB2ko eduki eta izaera espainola bada ere). Izan ere, koherentziaz elikatzen dute beren burua Espainiaren kultur erreferenteez. Gainera, Lujua, Lejona, Yurre bezalako herri izenak oraindik ere erabiltzen dituzte. Laburbilduz, murgildu barik, Euskal Herriko errealitatetik nahita deskonektatuta daude, euskal kutsuko edozer saiheste aldera.
Aurton, seme nagusiari, Nicolasi, USaPa (unibertsitatean sartzeko proba) egitea suertatu zaio ekain hasieran. Bat-batean Euskal Herriko mendebaldeko bakezko elkarbizitza zartatu da. Nicolasek eta bere ikaskide askok zero borobila atera dute euskararen azterketan. Beraien gurasoak, haiekin eta ikastetxeetako zenbait eledunekin batera, irten dira Bilboko Ingeniaritza Eskolaren aurrera (azterlekura), bozgorailua eta pankarta eskuetan zeuzkatela. Ez da ohiko irudia gizarte sektore honetan. Hurrengo egunean, ikasle horien alde eta halaber azterketen zuzentzaileen kontra eginez, EAEko hedabiderik salduenak, Falange espainiarraren aspaldiko egunkariak, gertatutakoari oihartzuna eman dio. Era horretara, hasieratik hona ika-mika bolo-bolo ibili da, egunero orrialde oso bat argitaraturik eta irakasleen profesionaltasuna bera zalantzan ipinita. Tartean, proben birzuzenketek hasierako emaitza baieztatu dute: zerotik hurbilekoa. Araudiaren arabera, bi noten batezbestekoa eginez zerotik gertuko nota ezin argiagoa lortu dute. Bitartean Hezkuntzako sailburuak, Begoña Pedrosak (Mondragon Unibertsitateko Hezkuntza fakultatetik ateratakoa) zuzentze lanetan aritutako irakasleak babestu baino, azalpenak eskatzen jardun du Eusko Jaurlaritzarekin bat. Jarrera lotsagarria, benetan!
Gauzak horrela, euskarazko zerodun batzuek gertatutakoa Bizkaiko auzitegian salatu zuten. Emilio Lamo epaileak oso azkar erabaki zuen behin-behinean neska-mutil horien euskararen notak kontuan ez hartzea, unibertsitatean izena emateko prozesurako. Ebazpen euskarafoboak ekarri du, izatez, euskarak ezertarako balioko ez balu bezalako ulermen zuzena, eta gainerako ikasleen berdintasun aukera urratzea. Larria euskararen kontrako oldarraldi berria abian ipini dutelako ikasle horien ordezkariek eta El Correok.
Baina, nortzuk osatzen dute gizarteko sektore hori? Zer ordezkatzen dute guraso horiek bere ondorengoekin batera? Eta zer nahi dute? A eta B ereduak bizirik mantentzen dituztenak dira. Unionismo espainiar politikoa bere baitan jasotzen dute, eta konprenitzekoa denez, eredu horiek hautatu dituzte, euskararen kuotarik txikiena jasotzeko. EAEn %30era ozta-ozta heltzen da euren matrikulazioa, Batxilergora artekoa. Azkenengo hiru hamarkadetan, ehuneko hori nahiko egonkor egon da. Ziurrenik, Nafarroa Garaiko G eredua (euskararik gabeko eredua) hemen izango balute, aukeratuko lukete larregi pentsatu gabe, gure hizkuntza baztertuta.
Borja Mari, Pilar eta gainerako aita-amak poz-pozik utzi ditu magistratuak. Izan ere, euskara ezin dute ikusi. Gorrotatu egiten dute. Euskal Herriko euskaltzaleak eta irakasleak minduta geratu dira izandako mespretxuagatik. Are okerrago, hiru zuzentzaileetako batek probaren azalpenak irratian era objektibo batez eman dituenean: akats ortografikoak, testu iruzkina, sinonimoak eta bestelakoak. Iruzkindu ere egin du, 2002. urtetik iazko urtera arte euskara proba test erakoa izan dela. A eta B ereduko ikasleentzat neurrira egindako proba erraza izan da, hots, ikasle horien euskararen maila mozorrotu izan du: errealitatea ezkutatzeko trikimailua. Aurton, aipatutakoen maila ezin apalagoa agerian geratu da, behin azterketa mota aldatuta. Egiturazko arazoa denon begi-bistan.
Egoera horren aurrean, autonomia erkidegoko EHUko errektoreak, bere zuzentzaileak babestuz, probako orotariko irakasgaien notak argitaratu, azaldu eta argudiatu dizkie hedabideei. Adibidez, fisikan eta matematikan askoz zero gehiago izan dira. Begoña Pedrosak, ordea, bere isilari eutsi dio, alde bien liskarra izan balitz bezala eta bera erdibidean. Baina, aberaskume kaltetuekiko beti esku bat luzatuta eduki du, bizikidetzaren izenean. Bestalde, zorioneko egunkariak ez du amore ematen, argudioak argudio. Segitu egiten du euskarari balioa kentzen bere subjektibotasunean.
Gertatutakoa ikusi ondoren, galdera desberdinak planteatu behar dira. Ikasle euskaldunak kaltetuak izan dira, konpentsaziorik egongo al da? Zer gertatuko da datorren urtean? Zalantza izpirik barik, esan dezakegu kaltetutako ikasle euskaldunak ez direla Pedrosaren kezka iturri, eta datorren urtean kolono espainolek salbuespenezko barkamena izango dute berriro. Inperioko kasta harro-harro dago lortutakoaz. Nork geldituko ditu? Azken bost urteetan, administrazioaren Lan Eskaintza Publiko gehienen euskararen hizkuntz eskakizunak bertan behera utzi dituzte behin eta berriro epaile espainiarrek. Hezkuntza Saileko arduradun nagusiaren jarrerak eta erantzunik ezak uste baino askoz gehiago baieztatzen dute.
Oskar Caballero Bilbao
