"Euskarak klase arrakalak sortzen ditu eta euskaldunak itxiak dira". Hori da gure artean, Hego Euskal Herrian, bederen, normalizatzen ari den diskurtsoa, baita bertako ezker mugimenduan ere; ondorioz, hainbatetan euskara bigarren planoan geratzen hasi da. Halere, posible da, hemen, ezkerretik zer edo zer eraikitzea gure hizkuntza-komunitate zapaldua ardatz hartu barik?
Adibide bat jarriko dugu. Aurreko ekainean, Arratiako bihotzean, Espainiako Estatu mailako ezkertiar mugimenduko kide batzuek jardunaldia antolatu zuten, bi urtean behin egin ohi duten legez. Han, feminismoaz, klase kontzientziaz, munduko herrien askapenaz... berba egin zen, gaztelera hutsean. Ikusitakoarekin nahiko deseroso, antolatzaileekin hitz egitera joan nintzen. Ondoren, eta euskararen presentzia ezak inkoherentzia handia iruditzen zitzaidala adierazi eta gero –are gehiago hizlari batzuk hizkuntzen garrantziaz berba egiten ari zirela jakin nuenean–, horietako batzuek esan zidaten gaur egungo euskararen egoera arras klasista zela eta klase borroka bigarren planoan uzten laguntzen zuela. Alegia, behargileongan pitzadurak sortzen zituela. Astakeria puntuala badirudi ere, beste ezkertiar inguru batzuetan ere entzun ditut horrelakoak, gero eta sarriago, Bilbo Handiaren handitasun osotik barrena: euskara traba da langileok askatzeko.
Kontua ez da hutsala; izan ere, egia da horrelako argudioak maiz entzun ditugula espainolistengandik, baina bazirudien Euskal Herrian argi genuela lengoaiak ardatz izan behar zuela gure politika ezkertiarretan. Haatik, hedatzen ari zaigun fenomenoa dugu: euskal ezkertiar espainolistena.
Argi dut gure lurraldean arazo soziala (patriarkatua eta kapitalismoa gehienbat) eta arazo nazionala (Espainia eta Frantziako zapalkuntza) ditugula, eta monetaren bi aldeak direla: batzuk lehenengoaz soilik jabetzen dira, eta indar osoa jartzen dute, gaztelera edo frantses hutsean, etorkin mugimenduetan, etxebizitza sindikatuetan, militantzia ekologistan, feministan eta gainontzeko borroketan; beste batzuek, berriz, arestiko horixe bera egiten dute, baina, askapen borroka nazionala egon badagoela dakitenez, prozesuan euskara erdigunean jartzen dute, edo behintzat, saiatzen dira.
Ez zait posible iruditzen euskararen herria kapitalismo eta patriarkatuaren basakerietatik babestea frantsesez zein gazteleraz ari bagara, gure hizkuntza erdigunean jarri barik
Hortaz, pentsatzen dut arestiko bigarren ikuspuntuarekin bat egiten dugunok (geure lurrean arazo soziala eta arazo nazionala moneta beraren bi aldeak direla egiaztatzen dugunok) zeregin aktiboa izan behar dugula eta bi gatazka horiek uztartu behar ditugula; are gehiago datorkigun oldarraldi politiko espainolista eta frantses honen aurrean –ez baita ahaztu behar urakan horren atarian gabiltzala–. Geure aldera dezente irabaziko genuke, gainontzeko borroketara euskararen bitartez orain arte baino indartsuago hurbilduko bagina, zubiak eraikita eta unean uneko kideei hemengo auzi nazionalaren inportantzia ikusarazita. Horrez gain, ez legoke txarto sentimenduak ere partekatzea, eta mahaigaineratzea euskal hiztunok makur bizi garela eta ez dugula kasik abagunerik geure izatea erakusteko, ez gure egunerokoan, ez gure borroka-espazioetan.
Apika, ez dakit nik, mugimendu sozial horietan euskara horizontalki txertatzeko, hots, euskaldunak babesteko eta gatazka guztiak elkartzen ahalegintzeko, protokoloak abiaraztea zilegi eta beharrezkoa bekit, herri bakoitzari egokituak eta bertokoek sortuak, horizontalak eta batere inposatuak. Horrenbestez, euskaldunok biziko bagara, mugimendu internazionalistetan, etxebizitza sindikatuetan, feminismoan, ekologismoan, etorkin txirotuen mugimenduetan... euskararen presentzia berresten jarraitu behar dugu, betitik egin dugun gisan. Bi inperiok aspaldi herri hau hankapean dutelako eta ez delako askatuko euskaldunok gure komunitatea arazo sozialetik eta nazionaletik gerizatu ezean.
Xalbadorrek zioskun hizkuntzak eta herriak nortasun bakarra osatzen zutela, horregatik ez zait posible iruditzen euskararen herria kapitalismo eta patriarkatuaren basakerietatik babestea frantsesez zein gazteleraz ari bagara, gure hizkuntza erdigunean jarri barik: euskara bihotza da eta herria gorputza, bata bestetik bereizi ezean segurua baitu heriotza.
Langileon eskubideak eta euskaldunon eskubideak moneta beraren bi aldeak dira, ezin bereiz daitezke.
Aritz Ibañez F. Titi
