5 minutes
Lahan kapur dan kemarau panjang tak mematahkan semangat Masyarakat Adat Boti di Desa Boti, Kecamatan Kie, Kabupaten Timor Tengah Selatan, Nusa Tenggara Timur. Mereka tidak kehilangan cara untuk memenuhi pangannya sendiri. Tangan Seo Neolaka bergerak gesit mematahkan pen meto atau jagung-jagung kering di ladang lalu memasukkan ke dalam sau, bakul anyaman lontar di hadapannya. Di […] The post Kearifan Masyarakat Adat Boti Berdaulat Pangan Sekaligus Jaga Hutan appeared first on Mongabay.co.id.
Lahan kapur dan kemarau panjang tak mematahkan semangat Masyarakat Adat Boti di Desa Boti, Kecamatan Kie, Kabupaten Timor Tengah Selatan, Nusa Tenggara Timur. Mereka tidak kehilangan cara untuk memenuhi pangannya sendiri. Tangan Seo Neolaka bergerak gesit mematahkan pen meto atau jagung-jagung kering di ladang lalu memasukkan ke dalam sau, bakul anyaman lontar di hadapannya. Di […] The post Kearifan Masyarakat Adat Boti Berdaulat Pangan Sekaligus Jaga Hutan appeared first on Mongabay.co.id.
5 minutes
Bentang Alam Seblat resmi menyandang status Kawasan Ekosistem Esensial (KEE) Koridor Gajah Sumatera (Elephas maximus sumatranus), akhir 2017 lalu. Koridor ini diharapkan dapat menjamin kehidupan gajah sumatera serta satwa lainnya, termasuk harimau sumatera (Panthera tigris sumatrae) –yang berada di luar kawasan konservasi. “Koridor gajah adalah jalur hidup satwa. Kalau koridor terputus, maka populasi akan terancam. […] The post Kematian Gajah dan Harimau, Amankah Koridor Satwa di Bentang Alam Seblat? appeared first on Mongabay.co.id.
Bentang Alam Seblat resmi menyandang status Kawasan Ekosistem Esensial (KEE) Koridor Gajah Sumatera (Elephas maximus sumatranus), akhir 2017 lalu. Koridor ini diharapkan dapat menjamin kehidupan gajah sumatera serta satwa lainnya, termasuk harimau sumatera (Panthera tigris sumatrae) –yang berada di luar kawasan konservasi. “Koridor gajah adalah jalur hidup satwa. Kalau koridor terputus, maka populasi akan terancam. […] The post Kematian Gajah dan Harimau, Amankah Koridor Satwa di Bentang Alam Seblat? appeared first on Mongabay.co.id.
6 minutes
Чем заметнее история в публичном пространстве, тем выше вероятность, что она окажется в данных, на которых обучают ИИ.
Чем заметнее история в публичном пространстве, тем выше вероятность, что она окажется в данных, на которых обучают ИИ.
6 minutes
Continuará habiendo prensa impresa junto a una prensa digital ampliamente difundida por internet, plataformas y teléfonos móviles, que reunirá un número mayoritario de lectores pero habrá un reducto de diarios impresos que utilizarán el código establecido de valoración de las noticias –portada, titulares y compaginación– para incidir en la mirada de unos lectores selectos habituados … L'entrada Por qué la prensa actual no evoluciona ha aparegut primer a Catalunya Plural.
Continuará habiendo prensa impresa junto a una prensa digital ampliamente difundida por internet, plataformas y teléfonos móviles, que reunirá un número mayoritario de lectores pero habrá un reducto de diarios impresos que utilizarán el código establecido de valoración de las noticias –portada, titulares y compaginación– para incidir en la mirada de unos lectores selectos habituados … L'entrada Por qué la prensa actual no evoluciona ha aparegut primer a Catalunya Plural.
6 minutes
В ночь на 18 мая Россия вновь использовала Ростовскую область для пуска баллистических ракет в ходе комбинированного удара по Украине. В то же время над несколькими районами самой Ростовской области были сбиты украинские беспилотники. В ночной атаке Россия применила баллистические ракеты "Искандер-М"/"С-400", районами пуска которых названы Ростовская область и аннексированный Крым, а также восемь крылатых ракет "Искандер-К", выпущенных с территории Крыма. По данным Воздушных сил Украины,...
В ночь на 18 мая Россия вновь использовала Ростовскую область для пуска баллистических ракет в ходе комбинированного удара по Украине. В то же время над несколькими районами самой Ростовской области были сбиты украинские беспилотники. В ночной атаке Россия применила баллистические ракеты "Искандер-М"/"С-400", районами пуска которых названы Ростовская область и аннексированный Крым, а также восемь крылатых ракет "Искандер-К", выпущенных с территории Крыма. По данным Воздушных сил Украины,...
6 minutes
جدد الرئيس المصري عبد الفتاح السيسي، منذ أيام، مطالبته بتدقيق وتوثيق وحصر أملاك الأوقاف المصرية، بغرض تسهيل عملية استثمارها وتعظيم فوائدها. هذه الخطوة تأتي في سياق التأكيد على القانون رقم 145 لسنة 2021 الخاص بإنشاء صندوق "وقف مصر الخيري"، الذي يستهدف ضم أموال هيئة الأوقاف المصرية إلى مشروعات السلطة القومية والتنموية. ورغم أن تلك الأصول ذات طبيعة خاصة مرتبطة بمقاصد شرعية واجتماعية، فإن سلطة القاهرة أقرت قانوناً يفتح الباب أمام الاستيلاء عليها، في وقت تتجاوز فيه القيمة السوقية لهذه الثروة التاريخية نحو ثلاثة تريليونات جنيه مصري. نعيد نشر هذا النص الصحافي اليوم للتذكير بخطورة القضية، وبيان كيف تحولت أموال الأوقاف إلى أداة في يد السلطة بعيداً عن غاياتها الأصلية. The post الأوقاف المصرية في قبضة السلطة.. appeared first on السفير العربي.
6 minutes
جدد الرئيس المصري عبد الفتاح السيسي، منذ أيام، مطالبته بتدقيق وتوثيق وحصر أملاك الأوقاف المصرية، بغرض تسهيل عملية استثمارها وتعظيم فوائدها. هذه الخطوة تأتي في سياق التأكيد على القانون رقم 145 لسنة 2021 الخاص بإنشاء صندوق "وقف مصر الخيري"، الذي يستهدف ضم أموال هيئة الأوقاف المصرية إلى مشروعات السلطة القومية والتنموية. ورغم أن تلك الأصول ذات طبيعة خاصة مرتبطة بمقاصد شرعية واجتماعية، فإن سلطة القاهرة أقرت قانوناً يفتح الباب أمام الاستيلاء عليها، في وقت تتجاوز فيه القيمة السوقية لهذه الثروة التاريخية نحو ثلاثة تريليونات جنيه مصري. نعيد نشر هذا النص الصحافي اليوم للتذكير بخطورة القضية، وبيان كيف تحولت أموال الأوقاف إلى أداة في يد السلطة بعيداً عن غاياتها الأصلية. The post الأوقاف المصرية في قبضة السلطة.. appeared first on السفير العربي.
6 minutes
Në veprën Against Democracy (2016), filozofi libertarian Jason Brennan argumenton se është thelbësore që qytetarëve jokompetentë t’u hiqen të drejtat politike, në mënyrë që të parandalohet ushtrimi i autoritetit politik prej tyre mbi individë të pafajshëm dhe kompetentë (Brennan 2016, 17) Claudio López-Guerra (2014) propozon “llotarinë e dhënies së të drejtës së votës” (enfranchisement lottery), […]
Në veprën Against Democracy (2016), filozofi libertarian Jason Brennan argumenton se është thelbësore që qytetarëve jokompetentë t’u hiqen të drejtat politike, në mënyrë që të parandalohet ushtrimi i autoritetit politik prej tyre mbi individë të pafajshëm dhe kompetentë (Brennan 2016, 17) Claudio López-Guerra (2014) propozon “llotarinë e dhënies së të drejtës së votës” (enfranchisement lottery), […]
6 minutes
Si logran resolver sus diferencias pacíficamente, Japarov estará en condiciones de consolidar aún más su poder y afrontar las elecciones presidenciales de 2027 con total confianza.
Si logran resolver sus diferencias pacíficamente, Japarov estará en condiciones de consolidar aún más su poder y afrontar las elecciones presidenciales de 2027 con total confianza.
6 minutes
Un estudi de la Universitat Pompeu Fabra (UPF) conclou que no garantir l'atenció sanitària en la llengua dels pacients pot afectar la precisió dels diagnòstics, la confiança entre metge i pacient i la qualitat assistencial. Aquesta situació no només afecta els nouvinguts, sinó també la població autòctona amb una llengua minoritària o minoritzada en diferents països del món. L'estudi s'emmarca en una recerca més àmplia que examinarà quin impacte té fer servir el castellà a l'hora d'atendre els pacients catalanoparlants als centres sanitaris de Catalunya. Com a pas previs, però, s'ha revisat l'impacte de la discordança lingüística en altres països amb parlants autòctons de llengües minoritàries i minoritzades. El treball, titulat 'L'atenció sanitària amb discordança lingüística: un estat de la qüestió des de i per a la catalanofòbia' s'ha publicat a la 'Revista de Llengua i Dret' i l'ha elaborat la investigadora del Departament de Traducció i Ciències del Llenguatge de la UPF Joana Pena-Tarradellas. La investigació ha fet una àmplia revisió bibliogràfica, que inclou un centenar de recerques de diferents disciplines sobre l'impacte de la discordança lingüística en l'atenció sanitària en territoris com els Estats Units, el Canadà, el Regne Unit, Finlàndia i Euskadi, amb recerca incipient sobre el tema. En el cas de la població d'origen estranger que no domina cap de les llengües del país d'acollida, la discordança lingüística pot tenir conseqüències greus, com diagnòstics erronis, menys adherència als tractaments o realització de proves excessives. La investigadora afegeix, però que una de les principals novetats de l'estudi és que constata que la discordança lingüística no només afecta la població migrada, sinó també l'autòctona amb una llengua minoritària o minoritzada, encara que sigui bilingüe i pugui expressar-se també en la llengua dominant amb més o menys fluïdesa. En recerques sobre el tema fetes amb parlants de gal·lès al Regne Unit, del francès en zones anglòfones del Canadà, del suec a Finlàndia o del basc a Euskadi, s'ha conclòs que la capacitat d'expressar-se en una segona llengua disminueix especialment en situacions d'estrès, vulnerabilitat, por o dolor intens. Utilitzar una llengua diferent de la pròpia suposa un esforç mental afegit i pot provocar invisibilització de matisos vitals per al diagnòstic. Infants i gent gran, els més vulnerables En la majoria d'estudis analitzats, a excepció dels de Finlàndia, s'ha constatat que les persones grans i els infants són els grups més exposats als riscos de la discordança lingüística en l'atenció sanitària. En el cas de la gent gran, per exemple, el deteriorament cognitiu pot empitjorar les seves competències en una segona llengua i això dificulta l'atenció sanitària. En els estudis de Gal·les i Euskadi, també s'ha conclòs que els infants, sobretot si són molt petits i encara no han pogut desenvolupar prou les seves competències lingüístiques bilingües, depenen de la seva llengua materna per descriure símptomes de forma precisa. Entre parlants d'aquestes dues comunitats, també s'ha constatat el valor identitari de la llengua per a moles persones. Així, la impossibilitat de parlar en la llengua pròpia fa que alguns individus se sentin menystinguts pel sistema sanitari, la qual cosa pot afectar el seu benestar emocional i la possibilitat de crear una relació de confiança amb el facultatiu.
Un estudi de la Universitat Pompeu Fabra (UPF) conclou que no garantir l'atenció sanitària en la llengua dels pacients pot afectar la precisió dels diagnòstics, la confiança entre metge i pacient i la qualitat assistencial. Aquesta situació no només afecta els nouvinguts, sinó també la població autòctona amb una llengua minoritària o minoritzada en diferents països del món. L'estudi s'emmarca en una recerca més àmplia que examinarà quin impacte té fer servir el castellà a l'hora d'atendre els pacients catalanoparlants als centres sanitaris de Catalunya. Com a pas previs, però, s'ha revisat l'impacte de la discordança lingüística en altres països amb parlants autòctons de llengües minoritàries i minoritzades. El treball, titulat 'L'atenció sanitària amb discordança lingüística: un estat de la qüestió des de i per a la catalanofòbia' s'ha publicat a la 'Revista de Llengua i Dret' i l'ha elaborat la investigadora del Departament de Traducció i Ciències del Llenguatge de la UPF Joana Pena-Tarradellas. La investigació ha fet una àmplia revisió bibliogràfica, que inclou un centenar de recerques de diferents disciplines sobre l'impacte de la discordança lingüística en l'atenció sanitària en territoris com els Estats Units, el Canadà, el Regne Unit, Finlàndia i Euskadi, amb recerca incipient sobre el tema. En el cas de la població d'origen estranger que no domina cap de les llengües del país d'acollida, la discordança lingüística pot tenir conseqüències greus, com diagnòstics erronis, menys adherència als tractaments o realització de proves excessives. La investigadora afegeix, però que una de les principals novetats de l'estudi és que constata que la discordança lingüística no només afecta la població migrada, sinó també l'autòctona amb una llengua minoritària o minoritzada, encara que sigui bilingüe i pugui expressar-se també en la llengua dominant amb més o menys fluïdesa. En recerques sobre el tema fetes amb parlants de gal·lès al Regne Unit, del francès en zones anglòfones del Canadà, del suec a Finlàndia o del basc a Euskadi, s'ha conclòs que la capacitat d'expressar-se en una segona llengua disminueix especialment en situacions d'estrès, vulnerabilitat, por o dolor intens. Utilitzar una llengua diferent de la pròpia suposa un esforç mental afegit i pot provocar invisibilització de matisos vitals per al diagnòstic. Infants i gent gran, els més vulnerables En la majoria d'estudis analitzats, a excepció dels de Finlàndia, s'ha constatat que les persones grans i els infants són els grups més exposats als riscos de la discordança lingüística en l'atenció sanitària. En el cas de la gent gran, per exemple, el deteriorament cognitiu pot empitjorar les seves competències en una segona llengua i això dificulta l'atenció sanitària. En els estudis de Gal·les i Euskadi, també s'ha conclòs que els infants, sobretot si són molt petits i encara no han pogut desenvolupar prou les seves competències lingüístiques bilingües, depenen de la seva llengua materna per descriure símptomes de forma precisa. Entre parlants d'aquestes dues comunitats, també s'ha constatat el valor identitari de la llengua per a moles persones. Així, la impossibilitat de parlar en la llengua pròpia fa que alguns individus se sentin menystinguts pel sistema sanitari, la qual cosa pot afectar el seu benestar emocional i la possibilitat de crear una relació de confiança amb el facultatiu.
6 minutes
6 minutes
Argi eta garbi esan dezagun: Errege Koparen ospakizunekin lotuta, Erreala futbol taldeak euskararen erabilerari dagokion kudeaketa guztiz okerra egin du. Argiago ere esan dezakegu: egindako hizkuntza-kudeaketa okerraren zama bere bizkar gainean Aritz Elustondo jokalariak darama, eta Real Sociedad erakundea ezkutatu egiten da jokalariaren atzean, Errege Kopako ospakizunetan hizkuntzen kudeaketarekin gertatutako deskalabruaren ardurarik hartu gabe. Aldera dezagun gurean Errealarekin gertatutakoa, Montrealen (Quebec-eko hiri frankofonoan), Air Canada hegazkin konpainian gertatutakoarekin. Air Canada konpainiako lehendakari eta zuzendari nagusiak, Michael Rousseauk, kargua utzi du, 2026ko martxoan New Yorken bi hildako eta 40 zauritutik gora izan dituen hegazkin istripuaren ostean sortutako polemika linguistikoagatik. Michael Rousseauk istripua gertatu eta hurrengo goizean konpainiaren izenean egindako adierazpen instituzionalean –gertatutakoari buruzko atsekabea eta istripuarekin lotutako ikerketarekin lankidetza osoa adierazteko– hiru minutu eta berrogei segundoko agerraldia egin zuen ingelesez. Frantsesez bi hitz besterik ez zituen esan: bata, hasieran eta, bestea, amaieran ("bonjour" eta "merci"). Errealeko Administrazio Kontseiluaren presidente Jokin Aperribay jaunak, berriz, Errege Kopa irabazi ostean bere ahotik egindako adierazpen instituzional, agerraldi eta elkarrizketa guzti-guztiak gaztelaniaz egin zituen. Errealeko Administrazio Kontseiluaren presidente Jokin Aperribay jaunak, berriz, Errege Kopa irabazi ostean bere ahotik egindako adierazpen instituzional, agerraldi eta elkarrizketa guzti-guztiak gaztelaniaz egin zituen Michael Rousseauren agerraldiak Kanadako herritarren haserrea hauspotu zuen. Izan ere, hizkuntzaren erabilera okerraren gertakariak eragin sozial eta emozional handia izan zuen hildako pilotuetako bat eta zauritutako bidaiari batzuk Quebeceko frantses hiztunak zirela jakin zenean (Kanadako biztanleen %22k frantsesa du lehen hizkuntza, eta Quebeceko biztanleen %77 frantses hiztuna da, Air Canada konpainiak egoitza nagusia daukan probintzian). Gipuzkoarren artean %40k du euskara ama hizkuntza. Gipuzkoa da Euskal Herriko lurralderik euskaldunena: 2 urtetik gorako biztanleen %57 da euskalduna eta 16-24 urteko adin-taldean %80tik gora. Donostiako udaletxeko ospakizunera hurbildu ziren gehienak gazteak ziren, gainera. Air Canada, izenagatik eta logotipoagatik (astigar-hostoa), herrialdearen ikur nazionaltzat hartzen da. Beraz, zuzendari nagusiak frantsesa baztertzeak herrialdearen balioekin talka egiten duela sentitu dute herritar askok. Komunitate frankofonoarentzat, urte askotan Montrealen (Quebec) bizi eta gero, konpainiako zuzendari nagusiak frantsesa ez ikastea errespetu falta nabarmena da. Gainera, istripu baten ostean samin-agurra ingelesez bakarrik ematea biktimekiko eta haien familia frankofonoenganako sentiberatasun faltatzat hartu da. Erreala bezalako futbol taldeekin izan ohi den gizarte-atxikimendua faktore emozional, sozial eta identitarioen uztarketak sortzen du. Atxikimendu hori ez dago kirol emaitzei bakarrik lotuta. Ildo horretatik, armarrian agertzen diren bi SS hizkiak Donostia (San Sebastián) hiriarekin lotuta daude. Era berean, taldea "txuri-urdin" izenez da ezagun, Donostiako banderaren kolore zuri-urdinak erabiltzen dituelako identitatearen ikur kromatiko gisa. Zaleek taldearekin bat egiten dute, taldea beren herri izaeraren ordezkaritzat dutelako, izan ere, taldeak komunitate sentimendua sorrarazten baitie. Klubarekiko atxikimendua belaunaldi batetik bestera transmititu ohi da, eta atxikimendu hori belaunaldien arteko harreman-bide eta elkargune indartsua izan ohi da. Partidek sortzen dituzten bizipenek –garaipenen pozak eta porroten negarrak– zalearen eta klubaren arteko lotura emozionala estutzen dute. Erreala futbol taldeak ere zaleekin bat egiten duten balioetan eta filosofian oinarritzen du nortasuna eta, besteak beste, hortxe dago euskararen balioa. Futbol zelaian, jokalariei bultzaka, errealzale guzti-guztiek taldearen ereserkia euskara hutsean kantatzen dute, ozen eta indartsu, eztarria urratu arte. Eta denok dugu gogoan Euskararekin bat leloa zuen elastiko gogoangarri hura: euskararen aldeko sentimenduaren ikur bihurtu zen bere garaian. Eta horregatik guztiagatik da are ulergaitzagoa Errege Koparen Donostiako ospakizunetan gertatutako hizkuntza-kudeaketa kaskar hori. Gainera, dena esaten hasita, Gipuzkoako euskara elkarteek sinatutako eskutitza jaso zuen Errealaren Administrazio Kontseiluak finaleko partida baino egun batzuk lehenago. Horrela zioen eskutitzak hitzez hitz: "Gipuzkoako euskara elkarteok, lerro hauen bidez, gure zorionik beroenak helarazi nahi dizkizuegu zuen gizonezkoen futbol taldeak Espainiako Kopako finala jokatuko duelako. Lorpen honek ilusioa piztu du probintzia osoan, klubak bere historia eta ibilbidea dela eta Gipuzkoako gizartean duen errotze handiaren erakusle. Testuinguru honetan, azpimarratu nahi dugu Real Sociedad klubak duen dimentsio sozial eta sinbolikoa. Erreferente izanik, eta komunikabideetan eta gizartean duen presentzia handia kontuan hartuta, klubak proiekzio publiko nabarmena du, eta, ondorioz, eragin zuzena du gure hizkuntzaren ikusgarritasunean ere. Horregatik, eskaera eta aldi berean ohar bat helarazi nahi dizuegu: Espainiako Kopako finalaren inguruko jarduera guztietan –hala nola komunikazioetan, adierazpen publikoetan, ekitaldi instituzionaletan eta balizko ospakizunetan– euskarak lehentasunezko presentzia izan dezala bermatzea. Bai erreferente izango diren jokalariek hitza hartzean zein bestelako une giltzarrietan hautatzen den hizkuntzak, zuzenean edo zeharka asko adierazten dute. Hori zaintzea nahiko genuke asteburuko eta ondorengo hitzorduetan. Gipuzkoaren ordezkari nagusietako bat izanik, eta herrialde honetako nortasunaren adierazle diren balioak ordezkatzen dituen heinean, uste dugu euskara lehen lerroan egotea ezinbestekoa dela Realarentzat historikoa den hitzorduan. Hori ez da soilik gure hizkuntzaren aldeko apustua, baizik eta Gipuzkoako eta Gipuzkoatik kanpoko euskaldunekiko errespetu eta aitortza keinu argia da. Ziur gaude klubak bere konpromiso sozialari eutsiz, aukera paregabe hau baliatuko duela euskararen ikusgarritasuna eta erabilera sustatzeko. Eskerrik asko zuen arreta eta konpromisoagatik. Zorte on eta aupa Reala! Adeitasunez". Orduan, zer gertatu da? Aritz Elustondo bezalako jokalari euskaldun eta Errealaren etxe barruko erreferente batek Donostiako udaletxe aurreko ospakizunetan hauxe esateko: "Barkatu, baina erdaraz egingo dut denek ulertzeko"? Patxi Saez Beloki, soziolinguista eta Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea
6 minutes
Argi eta garbi esan dezagun: Errege Koparen ospakizunekin lotuta, Erreala futbol taldeak euskararen erabilerari dagokion kudeaketa guztiz okerra egin du. Argiago ere esan dezakegu: egindako hizkuntza-kudeaketa okerraren zama bere bizkar gainean Aritz Elustondo jokalariak darama, eta Real Sociedad erakundea ezkutatu egiten da jokalariaren atzean, Errege Kopako ospakizunetan hizkuntzen kudeaketarekin gertatutako deskalabruaren ardurarik hartu gabe. Aldera dezagun gurean Errealarekin gertatutakoa, Montrealen (Quebec-eko hiri frankofonoan), Air Canada hegazkin konpainian gertatutakoarekin. Air Canada konpainiako lehendakari eta zuzendari nagusiak, Michael Rousseauk, kargua utzi du, 2026ko martxoan New Yorken bi hildako eta 40 zauritutik gora izan dituen hegazkin istripuaren ostean sortutako polemika linguistikoagatik. Michael Rousseauk istripua gertatu eta hurrengo goizean konpainiaren izenean egindako adierazpen instituzionalean –gertatutakoari buruzko atsekabea eta istripuarekin lotutako ikerketarekin lankidetza osoa adierazteko– hiru minutu eta berrogei segundoko agerraldia egin zuen ingelesez. Frantsesez bi hitz besterik ez zituen esan: bata, hasieran eta, bestea, amaieran ("bonjour" eta "merci"). Errealeko Administrazio Kontseiluaren presidente Jokin Aperribay jaunak, berriz, Errege Kopa irabazi ostean bere ahotik egindako adierazpen instituzional, agerraldi eta elkarrizketa guzti-guztiak gaztelaniaz egin zituen. Errealeko Administrazio Kontseiluaren presidente Jokin Aperribay jaunak, berriz, Errege Kopa irabazi ostean bere ahotik egindako adierazpen instituzional, agerraldi eta elkarrizketa guzti-guztiak gaztelaniaz egin zituen Michael Rousseauren agerraldiak Kanadako herritarren haserrea hauspotu zuen. Izan ere, hizkuntzaren erabilera okerraren gertakariak eragin sozial eta emozional handia izan zuen hildako pilotuetako bat eta zauritutako bidaiari batzuk Quebeceko frantses hiztunak zirela jakin zenean (Kanadako biztanleen %22k frantsesa du lehen hizkuntza, eta Quebeceko biztanleen %77 frantses hiztuna da, Air Canada konpainiak egoitza nagusia daukan probintzian). Gipuzkoarren artean %40k du euskara ama hizkuntza. Gipuzkoa da Euskal Herriko lurralderik euskaldunena: 2 urtetik gorako biztanleen %57 da euskalduna eta 16-24 urteko adin-taldean %80tik gora. Donostiako udaletxeko ospakizunera hurbildu ziren gehienak gazteak ziren, gainera. Air Canada, izenagatik eta logotipoagatik (astigar-hostoa), herrialdearen ikur nazionaltzat hartzen da. Beraz, zuzendari nagusiak frantsesa baztertzeak herrialdearen balioekin talka egiten duela sentitu dute herritar askok. Komunitate frankofonoarentzat, urte askotan Montrealen (Quebec) bizi eta gero, konpainiako zuzendari nagusiak frantsesa ez ikastea errespetu falta nabarmena da. Gainera, istripu baten ostean samin-agurra ingelesez bakarrik ematea biktimekiko eta haien familia frankofonoenganako sentiberatasun faltatzat hartu da. Erreala bezalako futbol taldeekin izan ohi den gizarte-atxikimendua faktore emozional, sozial eta identitarioen uztarketak sortzen du. Atxikimendu hori ez dago kirol emaitzei bakarrik lotuta. Ildo horretatik, armarrian agertzen diren bi SS hizkiak Donostia (San Sebastián) hiriarekin lotuta daude. Era berean, taldea "txuri-urdin" izenez da ezagun, Donostiako banderaren kolore zuri-urdinak erabiltzen dituelako identitatearen ikur kromatiko gisa. Zaleek taldearekin bat egiten dute, taldea beren herri izaeraren ordezkaritzat dutelako, izan ere, taldeak komunitate sentimendua sorrarazten baitie. Klubarekiko atxikimendua belaunaldi batetik bestera transmititu ohi da, eta atxikimendu hori belaunaldien arteko harreman-bide eta elkargune indartsua izan ohi da. Partidek sortzen dituzten bizipenek –garaipenen pozak eta porroten negarrak– zalearen eta klubaren arteko lotura emozionala estutzen dute. Erreala futbol taldeak ere zaleekin bat egiten duten balioetan eta filosofian oinarritzen du nortasuna eta, besteak beste, hortxe dago euskararen balioa. Futbol zelaian, jokalariei bultzaka, errealzale guzti-guztiek taldearen ereserkia euskara hutsean kantatzen dute, ozen eta indartsu, eztarria urratu arte. Eta denok dugu gogoan Euskararekin bat leloa zuen elastiko gogoangarri hura: euskararen aldeko sentimenduaren ikur bihurtu zen bere garaian. Eta horregatik guztiagatik da are ulergaitzagoa Errege Koparen Donostiako ospakizunetan gertatutako hizkuntza-kudeaketa kaskar hori. Gainera, dena esaten hasita, Gipuzkoako euskara elkarteek sinatutako eskutitza jaso zuen Errealaren Administrazio Kontseiluak finaleko partida baino egun batzuk lehenago. Horrela zioen eskutitzak hitzez hitz: "Gipuzkoako euskara elkarteok, lerro hauen bidez, gure zorionik beroenak helarazi nahi dizkizuegu zuen gizonezkoen futbol taldeak Espainiako Kopako finala jokatuko duelako. Lorpen honek ilusioa piztu du probintzia osoan, klubak bere historia eta ibilbidea dela eta Gipuzkoako gizartean duen errotze handiaren erakusle. Testuinguru honetan, azpimarratu nahi dugu Real Sociedad klubak duen dimentsio sozial eta sinbolikoa. Erreferente izanik, eta komunikabideetan eta gizartean duen presentzia handia kontuan hartuta, klubak proiekzio publiko nabarmena du, eta, ondorioz, eragin zuzena du gure hizkuntzaren ikusgarritasunean ere. Horregatik, eskaera eta aldi berean ohar bat helarazi nahi dizuegu: Espainiako Kopako finalaren inguruko jarduera guztietan –hala nola komunikazioetan, adierazpen publikoetan, ekitaldi instituzionaletan eta balizko ospakizunetan– euskarak lehentasunezko presentzia izan dezala bermatzea. Bai erreferente izango diren jokalariek hitza hartzean zein bestelako une giltzarrietan hautatzen den hizkuntzak, zuzenean edo zeharka asko adierazten dute. Hori zaintzea nahiko genuke asteburuko eta ondorengo hitzorduetan. Gipuzkoaren ordezkari nagusietako bat izanik, eta herrialde honetako nortasunaren adierazle diren balioak ordezkatzen dituen heinean, uste dugu euskara lehen lerroan egotea ezinbestekoa dela Realarentzat historikoa den hitzorduan. Hori ez da soilik gure hizkuntzaren aldeko apustua, baizik eta Gipuzkoako eta Gipuzkoatik kanpoko euskaldunekiko errespetu eta aitortza keinu argia da. Ziur gaude klubak bere konpromiso sozialari eutsiz, aukera paregabe hau baliatuko duela euskararen ikusgarritasuna eta erabilera sustatzeko. Eskerrik asko zuen arreta eta konpromisoagatik. Zorte on eta aupa Reala! Adeitasunez". Orduan, zer gertatu da? Aritz Elustondo bezalako jokalari euskaldun eta Errealaren etxe barruko erreferente batek Donostiako udaletxe aurreko ospakizunetan hauxe esateko: "Barkatu, baina erdaraz egingo dut denek ulertzeko"? Patxi Saez Beloki, soziolinguista eta Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea
6 minutes
Maiatzaren 21ean, munduak kultur eta hizkuntza aniztasuna ospatzen du, baina ospakizunaren atzean zauri asko daude irekita eta alarmak piztuta. UNESCOren arabera, azken ehun urteotan 200 hizkuntza baino gehiago galdu dira betirako, eta krisia azeleratzen ari da: urtero 25 hizkuntza desagertzen dira munduan. Gaur egungo 7.000 hizkuntzatatik %40 arriskuan dago, eta joera aldatzen ez bada, hurrengo mendean %90 desager daiteke. Hizkuntza bat hiltzen denean, ez da soilik hitz multzo bat galtzen, mundu-ikuskera oso bat desagertzen da betirako: maitasuna, euria, askatasuna edo justizia izendatzeko modu bakarra, ordezkatu ezin daitekeena. Dena homogeneo, bat eta bakar, elebakar nahi dutenen artean, bizirauten duten lengoaia txikiak ere badira oraindik. Gurera ekarriz, Espainiako eta Frantziako inperioen historia anbizio baten kronika dira; gaztelania eta frantsesa hizkuntza txikiak zapalduz altxatu ziren. Ondoren, planeta osora esportatu zuten zapalkuntza, beraien elebakartasuna zibilizazioaren sinonimo balitz bezala inposatuta. Haien glotofagia tokiko gizarte-egiturak deseginez gauzatuz joan da mendez mende. Nebrijaren maximaren pean, "la lengua fue siempre compañera del imperio" asfixia-politikak artikulatu ziren Nafarroako konkistatik gaur eguneko Ekuador, Ginea edo Filipinetaraino. Decretos de Nueva Planta (1707-1716) zeritzenek irakasleei beren hizkuntzan irakastea debekatu zieten. Inperioaren mapatik ezabatu zituzten Kaliforniako kotximí hizkuntzak eta iberiar penintsulako mozarabiar hizkerak. Mexiko edo Bolivian, Karlos III.aren ilustratuaren zedula suntsitzaileak "extinguir las distintas lenguas y hablar sólo el castellano" agintzen zuen, txiapanekoa bezalako hizkuntzak desagertzera eta kitxua, nahuatl edo asháninka, mendetako bazterketara kondenatuta. Euskal Herrian nihao, hi, salam, azul, hola eta ehunka agur entzuten dira, mundu bat bizi da hemen, hainbat hizkuntzatan. Kaixo-k elkartuko gaitu. Euskarak zubi-hizkuntza izan beharko du euskararen herrian Liberté-aren herrialdean, prozesua kirurgikoa izan zen. Villers-Cotterêtseko Ordenantzaren (1539) ondoren, 1789ko Iraultzak etnozidio kulturala erradikalizatu zuen. Jules Ferryren (1881-1882) legeek eskola umiliazio-gune bihurtu zituzten: haur bretoiei eta euskaldunei kartel bat zintzilikatzen zitzaien lepoan frantsesez hitz egiten ez bazuten. Eskola publiko, doako eta laikoa, bai, baina frantses elebakarra inposatuaz soilik. Estrategia bera kolonietan errepikatu zen: Aljerian arabiera "atzerriko hizkuntza" izendatu zuen Frantziak 1938an; Senegalen, 1922ko dekretu batek frantsesez ez zen edozein irakaskuntza debekatu zuen. Pisu horren pean erori ziren ehunka hizkuntza, eta beste horrenbeste, wolof edo tamazight, adibidez, bazterketara behartu. Errepublikak, monarkia, diktadurak, bi estatuek ezker-eskuin forma ezberdinak izan dituzten arren, herri txikiak ukatu eta hizkuntzak inposatu dituzte beti, izan euskalduna, kanaky, guaraní, katalana, okzitaniera, serer, amazigh, aymara, edo galego... Eskubide batzuk borrokaz lortu diren arren, hizkuntza-kontrolaren oldarraldiak etengabe iraun du. XXI. mendean, errepresioak ez ditu beti fusilak erabiltzen, baina toga janzten jarraitzen du. Frantziako Estatuan oinarrizko eskubideak ukatzen jarraitzen dizkiete txikiei: azterketa ofizialak euskaraz egitea berriki debekatu da berriz, eta Molac Legea (2021) –eskualdeetako hizkuntzak babestu nahi zituena– Konstituzio Auzitegiak moztu egin zuen, "Sur la base de l'article 2 de la Constitution qui stipule que la langue de la République est le français". Espainiako Estatuan, auzitegietatik eraso. Euskaraz genuen egunkari bakarra 2003an itxi zuten, atzo. Udaletan euskara erabiltzeko planen aurkako errekurtso judizialen oldarraldi betean gaude gaur; osasungintzan eta administrazioan euskaraz artatua izateko eskubidea murriztu nahi da, gaztelaniaren "diskriminazioaren" falazia eta langileon eskubideen karta erabiliz inperioko hizkuntzaren nagusitasuna iraunarazteko. Euskara, beste jatorrizko hizkuntzak bezala, txikia da. Milaka urteko sustraiak ditu. Eusteak meritu ederra izan du, baina eustea ez da nahikoa. Eskubideen gauzatzean oinarritutako etorkizun berria eraiki behar du, gurekin bizi diren beste hizkuntza txikiekin batera. Marko juridiko eta politiko nazional osoa behar du. Nork jartzen du zalantzan Alemanian alemanez ikasi behar dela han bizi nahi baduzu? Zergatik ez Euskal Herrian? Euskara arlo guztietan normalizatu behar dugu, mediku-kontsultatik unibertsitateraino, lantokitik kiroleraino. Beharrezko bihurtu. Euskaraz bizi, pentsatu, erosi, harremandu, sentitu, komunikatu. Bizi-bizirik, eskura, egoki eta egokituz. Euskal Herrian nihao, hi, salam, azul, hola eta ehunka agur entzuten dira, mundu bat bizi da hemen, hainbat hizkuntzatan. Kaixo-k elkartuko gaitu. Euskarak zubi-hizkuntza izan beharko du euskararen herrian. Ez handien arauaren pean, txikien aliantzan oinarritua. Hizkuntza txiki bakoitzak bizirik dirauen bitartean, botere homogeneizatzaileak ezingo du irabazi. Horregatik ez gara bakarrik borrokatzen: hizkuntza txikien defentsan elkarrekin, aniztasunetik, mundua aberatsago, askeago eta gizatiarragoa egiten dugu eta ongi etorri esaten dugunean, denon mundura gonbidatzen ditugu. Hizkuntza txikien ekarpen handia. Julen Orbea Bereikua
6 minutes
Maiatzaren 21ean, munduak kultur eta hizkuntza aniztasuna ospatzen du, baina ospakizunaren atzean zauri asko daude irekita eta alarmak piztuta. UNESCOren arabera, azken ehun urteotan 200 hizkuntza baino gehiago galdu dira betirako, eta krisia azeleratzen ari da: urtero 25 hizkuntza desagertzen dira munduan. Gaur egungo 7.000 hizkuntzatatik %40 arriskuan dago, eta joera aldatzen ez bada, hurrengo mendean %90 desager daiteke. Hizkuntza bat hiltzen denean, ez da soilik hitz multzo bat galtzen, mundu-ikuskera oso bat desagertzen da betirako: maitasuna, euria, askatasuna edo justizia izendatzeko modu bakarra, ordezkatu ezin daitekeena. Dena homogeneo, bat eta bakar, elebakar nahi dutenen artean, bizirauten duten lengoaia txikiak ere badira oraindik. Gurera ekarriz, Espainiako eta Frantziako inperioen historia anbizio baten kronika dira; gaztelania eta frantsesa hizkuntza txikiak zapalduz altxatu ziren. Ondoren, planeta osora esportatu zuten zapalkuntza, beraien elebakartasuna zibilizazioaren sinonimo balitz bezala inposatuta. Haien glotofagia tokiko gizarte-egiturak deseginez gauzatuz joan da mendez mende. Nebrijaren maximaren pean, "la lengua fue siempre compañera del imperio" asfixia-politikak artikulatu ziren Nafarroako konkistatik gaur eguneko Ekuador, Ginea edo Filipinetaraino. Decretos de Nueva Planta (1707-1716) zeritzenek irakasleei beren hizkuntzan irakastea debekatu zieten. Inperioaren mapatik ezabatu zituzten Kaliforniako kotximí hizkuntzak eta iberiar penintsulako mozarabiar hizkerak. Mexiko edo Bolivian, Karlos III.aren ilustratuaren zedula suntsitzaileak "extinguir las distintas lenguas y hablar sólo el castellano" agintzen zuen, txiapanekoa bezalako hizkuntzak desagertzera eta kitxua, nahuatl edo asháninka, mendetako bazterketara kondenatuta. Euskal Herrian nihao, hi, salam, azul, hola eta ehunka agur entzuten dira, mundu bat bizi da hemen, hainbat hizkuntzatan. Kaixo-k elkartuko gaitu. Euskarak zubi-hizkuntza izan beharko du euskararen herrian Liberté-aren herrialdean, prozesua kirurgikoa izan zen. Villers-Cotterêtseko Ordenantzaren (1539) ondoren, 1789ko Iraultzak etnozidio kulturala erradikalizatu zuen. Jules Ferryren (1881-1882) legeek eskola umiliazio-gune bihurtu zituzten: haur bretoiei eta euskaldunei kartel bat zintzilikatzen zitzaien lepoan frantsesez hitz egiten ez bazuten. Eskola publiko, doako eta laikoa, bai, baina frantses elebakarra inposatuaz soilik. Estrategia bera kolonietan errepikatu zen: Aljerian arabiera "atzerriko hizkuntza" izendatu zuen Frantziak 1938an; Senegalen, 1922ko dekretu batek frantsesez ez zen edozein irakaskuntza debekatu zuen. Pisu horren pean erori ziren ehunka hizkuntza, eta beste horrenbeste, wolof edo tamazight, adibidez, bazterketara behartu. Errepublikak, monarkia, diktadurak, bi estatuek ezker-eskuin forma ezberdinak izan dituzten arren, herri txikiak ukatu eta hizkuntzak inposatu dituzte beti, izan euskalduna, kanaky, guaraní, katalana, okzitaniera, serer, amazigh, aymara, edo galego... Eskubide batzuk borrokaz lortu diren arren, hizkuntza-kontrolaren oldarraldiak etengabe iraun du. XXI. mendean, errepresioak ez ditu beti fusilak erabiltzen, baina toga janzten jarraitzen du. Frantziako Estatuan oinarrizko eskubideak ukatzen jarraitzen dizkiete txikiei: azterketa ofizialak euskaraz egitea berriki debekatu da berriz, eta Molac Legea (2021) –eskualdeetako hizkuntzak babestu nahi zituena– Konstituzio Auzitegiak moztu egin zuen, "Sur la base de l'article 2 de la Constitution qui stipule que la langue de la République est le français". Espainiako Estatuan, auzitegietatik eraso. Euskaraz genuen egunkari bakarra 2003an itxi zuten, atzo. Udaletan euskara erabiltzeko planen aurkako errekurtso judizialen oldarraldi betean gaude gaur; osasungintzan eta administrazioan euskaraz artatua izateko eskubidea murriztu nahi da, gaztelaniaren "diskriminazioaren" falazia eta langileon eskubideen karta erabiliz inperioko hizkuntzaren nagusitasuna iraunarazteko. Euskara, beste jatorrizko hizkuntzak bezala, txikia da. Milaka urteko sustraiak ditu. Eusteak meritu ederra izan du, baina eustea ez da nahikoa. Eskubideen gauzatzean oinarritutako etorkizun berria eraiki behar du, gurekin bizi diren beste hizkuntza txikiekin batera. Marko juridiko eta politiko nazional osoa behar du. Nork jartzen du zalantzan Alemanian alemanez ikasi behar dela han bizi nahi baduzu? Zergatik ez Euskal Herrian? Euskara arlo guztietan normalizatu behar dugu, mediku-kontsultatik unibertsitateraino, lantokitik kiroleraino. Beharrezko bihurtu. Euskaraz bizi, pentsatu, erosi, harremandu, sentitu, komunikatu. Bizi-bizirik, eskura, egoki eta egokituz. Euskal Herrian nihao, hi, salam, azul, hola eta ehunka agur entzuten dira, mundu bat bizi da hemen, hainbat hizkuntzatan. Kaixo-k elkartuko gaitu. Euskarak zubi-hizkuntza izan beharko du euskararen herrian. Ez handien arauaren pean, txikien aliantzan oinarritua. Hizkuntza txiki bakoitzak bizirik dirauen bitartean, botere homogeneizatzaileak ezingo du irabazi. Horregatik ez gara bakarrik borrokatzen: hizkuntza txikien defentsan elkarrekin, aniztasunetik, mundua aberatsago, askeago eta gizatiarragoa egiten dugu eta ongi etorri esaten dugunean, denon mundura gonbidatzen ditugu. Hizkuntza txikien ekarpen handia. Julen Orbea Bereikua
6 minutes
Sindikatuak zazpi urteko gatazka, negoziazio falta eta hezkuntza sistemaren narriadura salatu ditu.
Sindikatuak zazpi urteko gatazka, negoziazio falta eta hezkuntza sistemaren narriadura salatu ditu.
9 minutes
Continuarà havent premsa impresa al costat d’una premsa digital àmpliament difosa per internet, plataformes i telèfons mòbils, que aplegarà un nombre majoritari de lectors però hi haurà un reducte de diaris impresos que utilitzaran el codi establert de valoració de les notícies –portada, titulars i compaginació—per a incidir en la mirada d’uns lectors selectes habituats … L'entrada Per què la premsa actual no evoluciona ha aparegut primer a Catalunya Plural.
Continuarà havent premsa impresa al costat d’una premsa digital àmpliament difosa per internet, plataformes i telèfons mòbils, que aplegarà un nombre majoritari de lectors però hi haurà un reducte de diaris impresos que utilitzaran el codi establert de valoració de les notícies –portada, titulars i compaginació—per a incidir en la mirada d’uns lectors selectes habituats … L'entrada Per què la premsa actual no evoluciona ha aparegut primer a Catalunya Plural.
10 minutes
La baja forma del delantero francés del Real Madrid continúa, pero mantiene ventaja sobre Muriqi en la recta final de LaLiga.
La baja forma del delantero francés del Real Madrid continúa, pero mantiene ventaja sobre Muriqi en la recta final de LaLiga.
13 minutes
Food and fuel prices skyrocket in La Paz as protesters refuse to dismantle highway blockades that have choked off supplies to the capital for 12 days. The article Bolivia Brings in Military as Nationwide Protests Continue from Turning Point.
Food and fuel prices skyrocket in La Paz as protesters refuse to dismantle highway blockades that have choked off supplies to the capital for 12 days. The article Bolivia Brings in Military as Nationwide Protests Continue from Turning Point.
14 minutes
When 2027 gets underway, most states across the country will push forth new work requirements for select Medicaid enrollees while navigating vague exceptions and doubling verification workloads. The federal law requiring this change didn’t include additional funds, putting the onus on states to backfill budget gaps. State Department of Human Services Secretary Val Arkoosh said […]
When 2027 gets underway, most states across the country will push forth new work requirements for select Medicaid enrollees while navigating vague exceptions and doubling verification workloads. The federal law requiring this change didn’t include additional funds, putting the onus on states to backfill budget gaps. State Department of Human Services Secretary Val Arkoosh said […]
17 minutes
Сибирский научно-исследовательский институт авиации (СибНИА) предложил восстановить летную годность примерно 700 самолетов Ан-2, так называемых "кукурузников". Предполагается, что таким образом в ближайшие годы удастся решить проблемы малой авиации и в целом недостатка авиатехники в России. Ан-2 ("Аннушка", "Кукурузник") – советский лёгкий многоцелевой самолёт, разработанный в 1947 году ОКБ-153 под руководством конструктора Олега Антонова. Он способен перевозить до 12 пассажиров или 1300...
Сибирский научно-исследовательский институт авиации (СибНИА) предложил восстановить летную годность примерно 700 самолетов Ан-2, так называемых "кукурузников". Предполагается, что таким образом в ближайшие годы удастся решить проблемы малой авиации и в целом недостатка авиатехники в России. Ан-2 ("Аннушка", "Кукурузник") – советский лёгкий многоцелевой самолёт, разработанный в 1947 году ОКБ-153 под руководством конструктора Олега Антонова. Он способен перевозить до 12 пассажиров или 1300...
17 minutes
Сибирский научно-исследовательский институт авиации (СибНИА) предложил восстановить летную годность примерно 700 самолетов Ан-2, так называемых "кукурузников". Предполагается, что таким образом в ближайшие годы удастся решить проблемы малой авиации и в целом недостатка авиатехники в России. Ан-2 ("Аннушка", "Кукурузник") – советский лёгкий многоцелевой самолёт, разработанный в 1947 году ОКБ-153 под руководством конструктора Олега Антонова. Он способен перевозить до 12 пассажиров или 1300...
Сибирский научно-исследовательский институт авиации (СибНИА) предложил восстановить летную годность примерно 700 самолетов Ан-2, так называемых "кукурузников". Предполагается, что таким образом в ближайшие годы удастся решить проблемы малой авиации и в целом недостатка авиатехники в России. Ан-2 ("Аннушка", "Кукурузник") – советский лёгкий многоцелевой самолёт, разработанный в 1947 году ОКБ-153 под руководством конструктора Олега Антонова. Он способен перевозить до 12 пассажиров или 1300...
19 minutes
В Днепре ранения получили около 20 человек
В Днепре ранения получили около 20 человек