Harrigarria da eskaera xume bati emandako erantzun oldarkorra: ELAk eskatu du erakunde publiko batek, Lan Harremanen Kontseiluak (LHK), itzulpen zerbitzua izatea, bere egitekoa baita lurraldeetako hitzarmen kolektiboen negoziazioa erraztea eta, horrela, milaka pertsonaren lan-baldintzak arautzea. Izan ere, ELAk ez dio uko egin nahi 27 sektoreko hitzarmenetan euskaraz negoziatzeari.
2024an izan genuen lehen bilera Lan Harremanen Kontseiluaren egungo presidentearekin, eta eskatu genion bitartekoak jar zitzala negoziazioak gaztelania hutsean egitera ez behartzeko. 2025eko hasierako batzorde baten beste bilera batean, ELAk eskaera errepikatu zien LHKko zuzendaritzako kideei (Confebask, LAB, CCOO eta UGT). Denbora honetan LHKk ez du pausorik eman eta, bitartean, egoera deigarriak gertatzen dira, hala nola hamahiru laguneko negoziazio batean hamabi lagunek egunero euskara erabiltzea eta bilerak gaztelania hutsean egitea.
Harritzekoa da iragarkiak inposizio izena izatea mediatikoki (Vocento Taldea), jaurtitzeko arma gisa editorializatzea (Noticias Taldea) eta sindikalki errealitatetik kanpo dagoen eskaera gisa interpretatzea (CCOO) edo adostasunak hausten dituen eskaera gisa (UGT). ELAk euskaraz hitz egin ahal izatea eta gainerako solaskideek nahi duten hizkuntzan hitz egitea baino ez du eskatu. ELAk eskaintzen duena eskatzen du, norberak nahi duen hizkuntzan hitz egitea. Eusko Legebiltzarrak aldibereko itzulpen-zerbitzua du euskara ulertzen ez dutenentzat, eta Espainiako Diputatuen Kongresuak ere badu zerbitzu hori gaur egun. Zergatik hartzen da eraso gisa ELAren eskaera?
Itzulpen-zerbitzurik ematen ez bada, hizkuntza-eskubideen kudeaketa indibidualizatu egingo da. ELAk ez dio errurik leporatzen euskara ulertzen ez duenari, erakundeek ez dute baldintzarik sortu euskararen ezagutza orokorra izan dadin. Baldintza horiek dira jadanik indarrean direnak herritar guztiei gaztelaniaren ezagutza inposatzeko. ELAren eskaerak eraso eginda sentitu diren eragile berberak dira behingoz euskararen ezagutza gaztelaniarena bezain zabala izatea galarazten dutenak (adibidez, gaztelaniaren ezagutza bakarrik bermatzen duen hizkuntza-ereduen sistema bizirik mantenduta). Euskara ez dakiten herritar asko dira hizkuntza politika linguizida horien lehen biktimak, eta horietako asko ELAko afiliatuak eta militanteak dira.
Euskararen ezagutza unibertsalerako baldintza kolektiborik ez dagoen bitartean, gutxienez bermatu beharko da inork ez diola uko egin behar nahi duen hizkuntzan mintzatzeko eskubideari. Horregatik eskatzen du ELAk LHKk itzulpen zerbitzu bat eskaini dezala, eta ez du eskatu gainerako solaskideak euskaldunak izan behar direla. Erabateko zentzuzko eskaera da.
ELAren eskaeraren arazoa da bi hizkuntza ezagutzen dituenaren arazoa lekualdatzen duela; egunero euskaraz egiteari uko egin behar dion euskaldunetik, hizkuntza bat, gaztelania, inposatzeko ahala izan nahi duenera. Euskaraz hitz egiten zaionean hizkuntza inposatzen ari zaiola ulertzen duenak arazo larria du, supremazismoa deitzen zaio. Euskaraz dakigunok dagoeneko eskaintzen dugu gaztelaniaz hitz egiteko aukera (ezin izan dugu aukeratu ez jakitea). Jende askok nahi gabe gaztelania inposatu beste erremediorik ez du, erakundeek ez dituztelako baldintzak sortu euskara ezagut dezaten. Eta badira euskara jakiteari nahita uko eginda gaztelania inposatzeko eskubidearekin erabat sinistuta daudenak; horiek dira erabat aztoratu direnak.
Gure ustez, zentzuzkoena izango litzateke eragileek eta komunikabideek Lan Harremanen Kontseiluari exijitzea (berriro diot, erakunde publiko bati) eskaerari aurre egiteko bitartekoak eskaintzea eta arazoa negoziatzaileei ez “jaurtitzea”. ELArentzat erabat onartezina da Lan Harremanen Kontseiluko lehendakariaren erantzuna, negoziazio-mahai bakoitzean alderdiek arazoa konpondu beharko dutela esanez. Herritar euskalduna aukeratu behar izatera behartzen du, ulertua ez izatearen edo bere hizkuntza-eskubideei uko egitearen artean, eta beto-eskubidea ematen dio gaztelania inposatu nahi duenari. Hori espazio publikoan gertatzea onartezina da. PPk edo Voxek Eusko Legebiltzarrean erabili beharreko hizkuntza inposatzen uztearen parekoa da.
Baina nahiago izan dute ELAren kontra ekin, ezin dutelako jasan pertsona euskaldun batek nahi duen hizkuntzan bizitzeko eskubidea izatea. Hau da beren aniztasunaren ikuspegia: gaztelania gauza natural gisa inposatzeko eskubidea dutela eta erabilera orokorreko hizkuntza bakarra izan dadila. Eta, askatasunari buruzko kontzeptu bera dute, euskaraz bizi nahi duenari argi uzten diote ezin duela. Izan ere, haien kontsentsua pertsona euskaldunak “izorra daitezela” onartzetik pasatzen baita. Bada, adostasun horrek ez du balio. Eragile supremazista eta uniformizatzaile horien aurrean ondo dator Kneecap talde irlandarraren esaldi bat gogora ekartzea: “Hitz egiten den irlandar hitz bakoitza irlandar askatasunaren alde botatako bala da”. Ba hori.
Pello Igeregi Santamaria, ELAko euskara arduraduna
