Saguia El Hamra eta Río de Oroko Askapenerako Fronteak (Fronte Polisarioa) 53 urte bete ditu, sortu zeneko guztiz bestelakoa den testuinguruan. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Afrika zeharkatu zuten askapen mugimenduen oinordeko eta garaikide izan zen, eta elkarren arteko suntsiketaren mehatxuan oinarritutako botere bipolarraren sistema kolokan jarri nahi zituzten Latinoamerikatik Vietnamerako borroka antiinperialistetan inspiratua, Fronte Polisarioaren sorrerak benetako iraultza ekarri zuen, bai barne mailan, bai kolonialismo europarraren begirada harrituarentzat, bat-batean ohartu baitziren bere etorkizunari makulurik gabe aurre egiteko erabakia hartua zuen herri bat ageri zela.
Mende erdi baino gehiago igarota, ematen du Mendebaldeko ez ezkerrek, ezta eskuinek ere, ez dutela oraindik onartu ordena kolonialari aurre egiteko elkartu ziren "tribu sorta" txiki horren gaitasuna. Espainiaren kasuan, modu nabarmenean, Fronte Polisarioaren iraunkortasuna alderdi politikoen botere- eta eragin-eremurako erronka gisa bizitzen jarraitzen da. Errealitate koloniala eta horren gaurkotasuna aitortu gabe jarraitzen da eta, kasurik onenean, memoria historikoaren afera bezala planteatzen da, Mendebaldeko Sahararekiko ardura kolektibo, sozial eta politikoak iragan deseroso baten parte balira bezala, esparru akademiko edo juridikoetatik jorratu daitekeena, baina inoiz ez egungo agendari lotuta.
Hala ere, Fronte Polisarioaren iraunkortasuna eta askapen nazionaleko borroka oztopo garrantzitsuak dira mundu ordena berri hau finkatzeko, non interes ekonomikoak eta geopolitikoak lehenesten diren eskubideetan oinarritutako edozein formulazioren gainetik, nahiz eta formula horiek –Nazio Batuen gutuna edo nazioarteko zuzenbidea deritzonaren sarea, kasu– praktikan asmo deklarazio hutsean geratu. Egia esan, Von der Leyenek aipatzen zuen "ordena zaharrarekiko" desberdintasun nagusia politika kolonial eta inperialistak esplizitu egitean datza, orain arte bezala disimulatu beharrean.
Mende erdi baino gehiago igarota, ematen du Mendebaldeko ez ezkerrek, ezta eskuinek ere, ez dutela oraindik onartu ordena kolonialari aurre egiteko elkartu ziren "tribu sorta" txiki horren gaitasuna
Testuinguru honetan, ematen du sahararren ausardiari amaiera emateko garaia iritsi dela; izan ere, erraz uler daitekeenez, kolonialismo klasikoak utzi dituen gatazka ugarien artean –Palestina, Kurdistan, eta abar–, Mendebaldeko Sahararena litzateke, teorian, erregimen berriaren oldarraldiari irauteko aukera gutxien izango lukeena, egoera geopolitikoa, demografikoa, ekonomikoa eta abar kontuan hartuta.
Pedro Sánchezen eta PSOEren kasua paradigmatikoa da. Indarrak eta interesak milimetrikoki neurtuz erabaki du palestinarren borrokari babesa ematea –hori ere neurtua– eta Netanyahurekin eta Trumpekin lerrokatzea sahararren kasuan. Horretarako, lehenik desinformazioa sakondu eta Fronte Polisarioa saharar herriaren ordezkari bakartzat deslegitimatu behar da, eta, bigarrenik, sahararren kasuari, nazioarteko zuzenbidearen, Europako auzitegien ebazpenen eta estatuaren legezkotasunaren aplikazioa ukatu behar zaio, nahiz eta, publikoki, nazioarteko politika mailan, onargarritzat jotzen den jarrera bakarra kontrakoa izan. Baina, batez ere, ezinbestekoa da adostutako konponbidearen –"elkar onargarria" da erabilitako terminoa– kontakizuna inposatzea, Saharako herriaren bakerako eta ongizaterako aukera gisa, inposatu nahi zaion herriaren iritzia kontuan hartu gabe bada ere. Behin eta berriz diote: unea orain da; denok presionatu behar dugu horrela gerta dadin. Gobernuak –Japonia da, oraingoz, kontakizunean sartu den azkena–, nazioarteko erakundeak –EB lehen lerroan–, Internazional Sozialista, gizarte-erakundeak, guztiok bat egin behar dugu proposamen "sinesgarri eta errealistenarekin": saharar herriak bere borroka bertan behera uztea eta Marokoren subiranotasunaren menpeko erregimen koloniala onartzea.
Baina Pedro Sánchezek, Netanyahuk eta Trumpek ez dute ulertu sahararren askapen mugimenduaren izaera. Fronte Polisarioa ez da interes pertsonal eta alderdikoien zerbitzura dagoen erakundea –MSP, Sahararrak Bakearen aldeko Mugimendua bezalaxe, adibidez– baizik eta saharar nortasuna suntsitzeko, bere lurraldea okupatzeko, baliabideak ustiatzeko eta herria menderatzeko ahaleginen aurkako mende askotako erresistentziaren emaitza. Frantziako, Portugalgo, Marokoko edo Espainiako indarrek, besteak beste, lortu zutela pentsatu zuten denbora batez. Sahararren erresistentziak behin eta berriz zapuztutako ilusioa.
Fronte Polisarioak erresistentzia horien guztien onena biltzen du, eta babes gisa herriek autodeterminaziorako duten eskubide besterenezinean eta bitarteko guztien bidez defendatzeko nazioarteko eskubidea hartzen du.
Horregatik, 1973ko maiatzaren 10ean sortu eta urte bereko maiatzaren 20an lehen ekintza armatua egin zuenetik 53 urte igaro direnean, tinko eutsi die bere printzipioei eta herriaren ordezkaritzari. Ingurua da aldatu dena.
Jesus Garay Hinojal, Arabako SEADen Lagunen Elkartea
